Zdjęcie: Politechnika Gdańska, Budynek Centrum Nanotechnologii A, fot. Krzysztof Krzempek

Przyjęcie do pracy

 

Przyjmując naukowca cudzoziemca do pracy, należy upewnić się, że przebywa on w Polsce legalnie i może w Polsce podjąć pracę tzn. czy ma np. odpowiednią wizę lub kartę pobytu. Szczegółowe informacje na temat legalnego wjazdu i pobytu w Polsce znajdują się w części Wjazd do Polski.

Należy pamiętać również o tym, że pracodawcy cudzoziemców mają obowiązek przechowywania kopii dokumentów potwierdzających ich legalny pobyt w Polsce.

Do realizacji projektu badawczego wykorzystywać można w Polsce każdy rodzaj umowy, jaki nie jest wyłączony ze stosowania przez zasady danego projektu czy programu. Pracę badawczą wykonywać można na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej.

Każda umowa powinna odpowiadać zarówno prawu polskiemu, jak i zasadom realizacji projektu, programu stypendialnego lub grantu. Może okazać się, iż konieczność spełnienia obu rodzajów wymogów spowoduje, że do wyboru pozostanie tylko jeden określony rodzaj umowy.

Najczęściej wykorzystywane umowy cywilnoprawne to umowa o dzieło i umowa zlecenia. Niedopuszczalne jest ich zamienne stosowanie w sytuacji, w której przedmiot umowy określa z jakim rodzajem pracy mamy do czynienia.

 

Umowa na czas określony i trzecia umowa o pracę

Zgodnie z art. 25(1) § 1 Kodeksu pracy okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech. Jeśli warunki te nie zostają spełnione, uważa się, że pracownik zostaje zatrudniony na czas nieokreślony.

Często jednak istnieje potrzeba zatrudnienia naukowca z zagranicy na okres trwania danego grantu/projektu i wtedy pracodawcy zastanawiają się, jak rozwiązać kwestię z umową czasową.

Kodeks pracy daje rozwiązanie dla takich sytuacji. Jeśli istnieją obiektywne przyczyny zatrudnienia pracownika na czas określony (np. na czas grantu), wówczas przepis mówiący o zmianie umowy na czas nieokreślony nie będzie mieć zastosowania.

Pracodawca ma wtedy obowiązek zamieścić w umowie o pracę informację o przyczynach zawarcia umowy na czas określony. Ponadto o fakcie podpisania takiej umowy powinien poinformować właściwego okręgowego inspektora pracy w formie pisemnej lub elektronicznej, w terminie 5 dni roboczych od zawarcia umowy.

Obowiązek informacyjny dotyczy każdej umowy zawieranej na czas określony bez względu na to czy jest to pierwsza, druga czy piąta umowa zawarta w okresie 33 miesięcy, czy też pierwsza umowa zawarta na okres przekraczający 33 miesiące.

Obowiązek informacyjny nie dotyczy zawieranych umów cywilnoprawnych, np. umowy zlecenia czy umowy o dzieło.

Źródło i więcej szczegółów (a także wzór zawiadomienia do PIP)

 

Umowa stypendium

Niekiedy zdarza się, że naukowcy przyjmowani są do realizacji projektu na podstawie tzw. umowy o stypendium. Jednak w polskim prawie brak jest definicji stypendium jako takiego. Zdefiniowane są jedynie te stypendia, które przyznawane są na podstawie odrębnych aktów polskiego prawa, np. stypendia ministra dla doktorantów lub studentów (które reguluje ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym). W związku z tym, umową o stypendium nazwać można tylko taką umowę, w której nie występuje element świadczenia usług przez osobę fizyczną na rzecz instytucji. Jeżeli taki element będzie występował, to w zależności od pozostałych elementów takiej umowy, zostanie ona uznana za umowę o dzieło, umowę zlecenia lub umowę o pracę. Podstawową zasadą prawną dotyczącą statusu prawnego umów jest to, że o ich rodzaju nie decyduje tytuł takiej umowy, ale jej treść.

Przy ocenie, czy mamy do czynienia ze „stypendium” należy posługiwać się definicją encyklopedyczną tego terminu. Takich definicji jest wiele, ale wszystkie wskazują na to, iż w odróżnieniu od świadczenia usług, stypendium jest świadczeniem ze strony fundującego dla stypendysty, przy czym stypendysta nie wykonuje w zamian za otrzymane środki usług na rzecz fundatora. Jeżeli zaistnieje sytuacja, w której podmiot prowadzący badania przekazuje osobie środki finansowe, a osoba ta wykonuje usługi na rzecz tego podmiotu, to będzie to umowa o świadczenie usług np. zlecenia lub o dzieło, a nie stypendium. Jest to szczególnie ważne w przypadku ubezpieczeń społecznych, gdzie rodzaj umowy decyduje o istnieniu obowiązku ubezpieczeniowego, jego zakresie lub jego braku. Należy bezwzględnie pamiętać, iż o rodzaju umowy decyduje jej treść, a nie tytuł.

W temacie stypendiów należy również wspomnieć o kwestiach ubezpieczeń i podatków. Stypendium nie tworzy w Polsce obowiązku ubezpieczeniowego, zatem osoba otrzymująca stypendium powinna zadbać o ubezpieczenie zdrowotne, jeśli nie jest ubezpieczona z innego tytułu.

Dochody ze stypendium są w Polsce zwolnione z rozliczenia podatkowego, o ile dane stypendium objęte jest odpowiednim zwolnieniem podatkowym. Nie wszystkie stypendia są w Polsce wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych.

Więcej informacji na temat opodatkowania dochodów i zwolnień podatkowych znajduje się w zakładce NAUKOWCY w części Opodatkowanie dochodów.

W przypadku przyjmowania w Polsce stypendysty z kraju spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE, Norwegia, Islandia, Lichtenstein) i Szwajcarii istotną informacją jest również to, że osoba taka powinna wystąpić o wizę w celu naukowym, szkoleniowym, dydaktycznym, a nie o wizę w celu wykonywania pracy. O taką samą wizę powinni ubiegać się naukowcy planujący brać udział w stażach, czy studiach, którzy nie będą w Polsce wykonywali pracy zarobkowej.

Zobacz też: Wjazd do Polski i Legalizacji pobytu